Lajme
Një bekim dhe një mallkim: forca e frangut zviceran
Në kohë krize, investitorët ndërkombëtarë shpesh vënë baste në frangun zviceran. Reputacioni i saj si një monedhë e qëndrueshme mund të gjurmohet në një politikë që shpesh e ka vënë stabilitetin e monedhës përpara interesave të eksportuesve
![](https://www.albinfo.ch/wp-content/uploads/2023/05/389174983_highres-587x392.jpg)
Këngët hip-hop për dollarin amerikan janë legjendë. Që nga kriza financiare e vitit 2008, një monedhë tjetër – frangu zviceran – u bë i popullarizuar në këngë si simbol i pasurisë së bashku me kokainën, shampanjën dhe makinat Mercedes.
Këngëtari amerikan R’n’B Ryan Leslie i kushtoi një këngë të tërë monedhës zvicerane në vitin 2012. E vendosur në ritme të bollshme, videoklipi muzikor për Frangun Zviceran paraqet Leslie duke ngarë Porsche-në e tij përgjatë bregut të liqenit të Cyrihut dhe duke rrahur para katedrales Grossmünster rreth tij. Frangu zviceran në një llogari bankare zvicerane – një shfaqje e suksesit të tij të imagjinuar.
Kur frangu jep një pamje në kulturën pop, rrallë është kaq magjepsëse. Zhvillimi i tij si monedhë, megjithatë, është mbresëlënës. Në vitin 1914, një dollar amerikan vlente më shumë se 5 CHF; sot vlen më pak se një frang. Një paund britanik në vitin 1914 ishte i barabartë me 25 CHF, por sot vlen vetëm 1,10 CHF. Në dy vjetët e fundit frangu zviceran është përballur më mirë me inflacionin sesa shumë monedha të tjera, raporton Swissinfo, transmeton albinfo.ch.
‘Lufta e shenjtë’ për një monedhë të qëndrueshme
Si një monedhë e re, frangu zviceran ishte i mbivlerësuar. Menjëherë pasi u prezantua në 1848, frangu shpesh do të shkrihej sepse argjendi vlente më shumë se vlera nominale e monedhës. Frangu mori pak kohë për t’u dalluar si monedhë dhe nuk konsiderohej asgjë më shumë se një degë e dobët e frangut francez.
“Frangu priret të ishte i dobët në vitet 1880 dhe 1890 për shkak të mungesës së një politike monetare të qëndrueshme,” thotë historiani Patrick Halbeisen, i cili drejton Arkivin e Bankës Kombëtare të Zvicrës (SNB).
Kjo politikë monetare e qëndrueshme erdhi në vitin 1907, kur SNB filloi të funksiononte si banka qendrore e vendit. Ajo kishte fuqinë të hapte portat për prodhimin e parave dhe t’i mbyllte ato përsëri. Vendimet e saj ende i japin formë frangut sot, transmeton tutje albinfo.ch.
Në vitet e para të saj, SNB iu përmbajt standardit ndërkombëtar të arit. Kjo do të thoshte se vlera e kartëmonedhave të emetuara duhej të mbulohej nga një sasi fikse ari në kasafortat e SNB-së.
Fakti që Zvicra u kursye gjatë Luftës së Parë Botërore ishte hapi i parë në rrugën e frangës zvicerane për t’iu bashkuar ligës së monedhave të forta. Franga u bë një monedhë e shkëlqyeshme në një krizë, një strehë e sigurt për asetet.
Pas rrëzimit të vitit 1929, të gjitha monedhat filluan të bien në vlerë. Në Zvicër SNB ruajti lidhjen e arit dhe franga u stabilizua. Por kjo ushtroi presion mbi eksportuesit e vendit.
Në vitin 1936 vetëm tre kombe ruanin ende standardin e arit: Franca, Zvicra dhe Holanda. Më në fund qeveria federale nxori një dekret urgjent për të reduktuar mbulimin e arit për frangun zviceran.
Historiani Halbeisen e sheh këtë hezitim të gjatë kryesisht si një shprehje të një mentaliteti të fiksuar në standardin e arit. “Ata nuk mund të imagjinonin një politikë monetare të qëndrueshme që nuk bazohej në ar,” thotë ai. “SNB nuk ishte vetëm në këtë. Thjesht bankat e tjera qendrore iu nënshtruan presionit të tregut dhe hoqën dorë nga standardi i arit.”
Ndonëse rezultatet ekonomike ishin të mira, jashtë bankës qendrore shumëve u vinte keq kur shihnin rënien e standardit të arit. Gazeta Finanz-Revue foli për një “tragjedi kombëtare” dhe një “grusht shteti ekonomik”. Ernst Laur, një drejtues i profilit të lartë në sektorin e bujqësisë, shprehej lirike për standardin e arit: “Nëna Helvetia… duhej të hiqte dorë nga vendi i saj i nderit, vendi i besimit besnik… Po! Kjo do të ishte një vepër e madhe… nëse monedha jonë do të kishte mbetur poli fiks që të gjitha monedhat e botës duhej ta pranonin.”
Fritz Leutwiler, i cili drejtoi SNB-në nga viti 1959 deri në 1974, e përshkroi më vonë mbështetjen e bankës qendrore për një monedhë të qëndrueshme dhe standardin e arit si një “luftë të shenjtë”. Në sistemin monetar të kurseve fikse të këmbimit që mbizotëronte pas vitit 1945, dollari amerikan u bë valuta rezervë – por ai ishte ende i lidhur me arin. Zvicra i përmbahej rreptësisht standardeve deri në fund të viteve 1960. Leutwiler e pa këtë si “fair play” monetar, transmeton tutje albinfo.ch.
Një kamxhik monedhë
Nga fundi i asaj dekade, ishte pothuajse e pamundur të ruhej politika e kursit fiks të këmbimit. Dollari po binte në vlerë dhe blerja e frangut zviceran vështirë se mund të ndalohej. Kështu në vitin 1973 SNB kaloi në një sistem të kurseve fleksibël të këmbimit.
Franga nuk kishte asgjë që ta pengonte tani. Së bashku me Gjermaninë, Zvicra adoptoi një qasje monetariste. Ajo njoftoi rritje të pritshme në sasinë e parave të shtypura. Inflacioni ishte tani fokusi i përpjekjeve stabilizuese, jo vlera e vetë frangut – dhe kjo e çoi atë drejt rritjes së vlerës gjatë trazirave ekonomike të periudhës. Rënia e ekonomisë në Zvicër e shkaktuar nga kriza e naftës e viteve 1970 ishte kështu më e rëndë se në vendet e tjera.
Industria e eksportit u tkurr pa precedentë, me sektorin e tekstilit që mori një goditje veçanërisht të rëndë. Papunësia mbeti e menaxhueshme, por vetëm për shkak se 250,000 të ashtuquajturit “punëtorë mysafirë” që ishin punësuar në Zvicër iu tha të shkonin në shtëpi.
Në vitin 1978 SNB u dorëzua dhe njoftoi një objektiv të kursit të këmbimit për të dekurajuar blerjen e frangave. Monedha nuk do të vlente më shumë se 80 Pfennigs gjermane (peni) – një vendim që qetësoi tregun e frangave për vite më pas.
Zvicra pati një përvojë të ngjashme në fillim të viteve 1990, ku polemika rreth kësaj periudhe është ende një pikë diskutimi midis ekonomistëve sot. Edhe këtu SNB e la frangën të vlerësohej në vlerë për një kohë të gjatë. Vetëm në vitin 1996 u dha tregjeve një objektiv – dhe përsëri eksportuesit po vuanin.
Si reagim ndaj krizës financiare të vitit 2008, franga u rrit sërish në vlerë. Në vitin 2011 SNB e lidhi frangun me euron. Kur banka hoqi këtë kunj në 2015, vlera e frangut u rrit. Këtë herë pasojat për industrinë ishin më pak brutale. Të apasionuarit pas politikës vlerësuan frangën e fortë si një “kamzhik monedhe” që do ta çonte ekonominë zvicerane drejt një efikasiteti më të madh.
Daniel Lampart, kryeekonomist në Federatën e Sindikatave Zvicerane, e sheh këtë ndryshe. “Çdo fazë e rritjes së frangut çoi në humbje të dhimbshme të vendeve të punës,” thotë ai. Në vitet 1970 ajo goditi industrinë e prodhimit të orës, në vitet 1990 industrinë elektrike dhe hekurudhore, dhe tani është radha e industrisë ushqimore dhe makinerive. “Vazhdon të godasë ikonat e ekonomisë zvicerane. Toblerone shkon në lindje. Matterhorn duhet të zhduket nga logoja e Toblerone. Franga e fortë nuk është kurrë problemi i vetëm – por franga e fortë po eliminon shumë vende pune.”
Lampart, i cili nga viti 2007 deri në 2019 ishte anëtar i Këshillit të Bankës së SNB-së, e sheh hezitimin e bankës qendrore për të mbajtur poshtë frangën si një mosbesim themelor ndaj vendeve të Eurozonës: “Eurozona – veçanërisht me vende si Italia, Spanja dhe Franca – konsiderohej si i paqëndrueshëm dhe politikisht i ndryshëm,” thotë ai. “Këtu ekziston një rrymë e fshehtë nacionaliste-konservatore.”
Ai kundërshton krenarinë për frangun duke thënë se nuk është aq e rëndësishme sa një monedhë krize. “Franga është e rëndësishme për zviceranët”, thotë Lampart. “Investitorët e huaj investojnë në frangë vetëm që të mos i vendosin të gjitha paratë e tyre në dollar dhe euro. Ose përndryshe ata spekulojnë për një rritje të frangut kur ka një krizë. Monedha jonë nuk është aq qendrore ndërkombëtarisht.”
Përkundër interesit të përhershëm nga investitorët, franga zvicerane ndoshta nuk do të varet kurrë nga një zinxhir ari në qafën e një reperi.
Përkthyer nga gjermanishtja nga Terence MacNamee/gw
E-Diaspora
-
Don Marjan Marku: Të promovohet dialogu ndërfetar dhe ndërkulturor Në mesin e trembëdhjetë kandidatëve për postin vakant të ipeshkvit të St. Gallenit është edhe prifti shqiptar,...
-
Shfaqet në Zvicër filmi i Bujar Alimanit, “Fluturat”
-
Çiftit kosovar i refuzohet tri herë pasaporta zvicerane: A do ta kërkojë sërish?
-
“Time” e përfshin shqiptaren Mira Murati në majë të listës së njerëzve që po bëjnë revolucion
-
Irma Kurti shpallet “Poetja e muajit” nga revista britanike “The seventh quarry”
Jeta në Zvicër
-
Saastal: Vazhdon evakuimi i turistëve dhe pastrimi i terrenit Helikopterët Air Zermatt ishin në gjendje të transportonin njerëz të premten midis orës 4 dhe 19:00,...
-
Sa kushton administrimi i aseteve të fondit pensional?
-
Kushtetuta e re kantonale synon t’i bëjë komunat më të pavarura
-
Shitja e cigareve elektronike është e ndaluar në kantonin Jura
-
Xhaka mungon kundër Spanjës, Yakin tregon se kush do e zëvendësojë